بایزید و خدعه بودن آنچه دید

سراج در «اللمع» معراج بایزید را از زبان او چنین نقل نموده است:

آنگاه که به وحدانیت حق تعالی رسیدم، پرندهای گشتم که بدن آن از احدیّت بود و دو بال آن از دیمومیت. ده سال پیوسته در هوای کیفیت پرواز مینمودم تا آنکه به هوایی همانند آن رسیدم که صد میلیون مرتبه بزرگتر از آن بود، و همچنان پرواز میکردم تا به میدان ازلیت نایل گشتم و در آن درخت احدیت را رؤیت نمودم.

سپس بایزید به وصف محل نمو درخت، ریشه، تنه، شاخه و میوههای آن پرداخت و پس از آن گفت:

چون نگریستم، فهمیدم که تمامی این امور خدعه بود...

مقاله ای در باب خدعه:

http://www.javidankherad.ir/article_132261_a849919aff703c3e613914ace18932c4.pdf